Πότε προτείνεται η επανάληψη του Νηπιαγωγείου;

 

Η επανάληψη του Νηπιαγωγείου αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα θέματα στην προσχολική εκπαίδευση. Γονείς και εκπαιδευτικοί συχνά αναρωτιούνται αν η παραμονή ενός παιδιού για ακόμη μία χρονιά στο Νηπιαγωγείο θα ενισχύσει την ανάπτυξή του ή αν θα δημιουργήσει περισσότερες δυσκολίες. Η διεθνής βιβλιογραφία, αλλά και οι σύγχρονες πρακτικές παιδιατρικών κέντρων στις ΗΠΑ, δείχνουν ότι η απόφαση αυτή πρέπει να βασίζεται σε μια ολοκληρωμένη, πολυπαραγοντική αξιολόγηση, και όχι σε μια μεμονωμένη δυσκολία ή σε ανησυχία χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση.

1. Η επανάληψη δεν αφορά την «ανωριμότητα» γενικά, αλλά συγκεκριμένες αναπτυξιακές δεξιότητες.
Η ιδέα ότι «το παιδί δεν είναι ώριμο» είναι αόριστη και συχνά παραπλανητική. Οι ειδικοί αναζητούν συγκεκριμένα προφίλ δυσκολιών σε τομείς που συνδέονται άμεσα με τη σχολική ετοιμότητα:
• Γλωσσική κατανόηση και έκφραση
• Φωνολογική ενημερότητα (προβλεπτικός παράγοντας για ανάγνωση)
• Εκτελεστικές λειτουργίες (μνήμη εργασίας, συγκέντρωση, οργάνωση)
• Λεπτή κινητικότητα και γραφοκινητική ετοιμότητα
• Κοινωνική και συναισθηματική προσαρμογή
• Ικανότητα παρακολούθησης σχολικής ρουτίνας
Όταν εντοπίζονται σημαντικές αποκλίσεις σε πολλούς από αυτούς τους τομείς, τότε η επανάληψη μπορεί να αποτελεί έναν από τους πιθανούς δρόμους υποστήριξης, αλλά όχι τον μοναδικό.

2. Η διεθνής έρευνα δείχνει ότι η επανάληψη πρέπει να εξετάζεται μόνο μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση
Σύμφωνα με δεδομένα οργανισμών όπως το National Association of School Psychologists (NASP), η αναμονή ή η επανάληψη δεν έχει μακροπρόθεσμο όφελος όταν γίνεται μόνο για «να μεγαλώσει το παιδί λίγο». Αντίθετα, μπορεί να έχει νόημα μόνο όταν:
• έχει προηγηθεί αναλυτική αξιολόγηση από διεπιστημονική ομάδα,
• υπάρχει σαφές αναπτυξιακό προφίλ δυσκολιών,
• έχουν ήδη δοκιμαστεί παρεμβάσεις και υποστηρικτικές στρατηγικές μέσα στη χρονιά.
Η επανάληψη από μόνη της δεν διορθώνει δυσκολίες λόγου, προσοχής ή συμπεριφοράς. Αν πρόκειται για νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, το παιδί χρειάζεται θεραπευτική παρέμβαση, όχι απλώς περισσότερο χρόνο.

3. Σε ποιες περιπτώσεις η επανάληψη μπορεί να είναι ωφέλιμη;
Η επανάληψη προτείνεται όταν υπάρχει σαφές και τεκμηριωμένο όφελος από μια επιπλέον χρονιά δομημένης προσχολικής εκπαίδευσης. Ενδεικτικά:
● Σοβαρή καθυστέρηση λόγου που επηρεάζει την κατανόηση και την επικοινωνία. Παιδιά που δεν μπορούν να ακολουθήσουν οδηγίες, να συμμετέχουν σε ομαδικές δραστηριότητες ή να αφηγηθούν βασικά γεγονότα ίσως δυσκολευτούν σημαντικά στην Α’ Δημοτικού.
● Έντονες δυσκολίες εκτελεστικών λειτουργιών. Προβλήματα συγκέντρωσης, οργάνωσης, μνήμης εργασίας ή διαχείρισης παρορμητικότητας που παρεμποδίζουν τη συμμετοχή σε μαθησιακό πρόγραμμα.
● Λεπτή κινητικότητα σημαντικά κάτω του αναμενόμενου για την ηλικία. Αδυναμία σωστής λαβής, κόπωσης με το μολύβι, δυσκολία σε απλά σχέδια και μοτίβα.
● Σοβαρή κοινωνική ή συναισθηματική ανωριμότητα. Δυσκολία αποχωρισμού, έντονο άγχος, αδυναμία ένταξης σε ομάδα, συχνοί εκνευρισμοί ή αδυναμία διαχείρισης ματαιώσεων.
● Διγλωσσία με συνοδευόμενες δυσκολίες γλωσσικής κατανόησης.Όχι απλή διγλωσσία, αλλά διγλωσσία όπου ο λόγος και στις δύο γλώσσες είναι σημαντικά κάτω του μέσου όρου.
Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, προηγείται πάντα αξιολόγηση από λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, παιδοψυχολόγο ή/και παιδίατρο αναπτυξιολόγο και την αρμόδια υπηρεσία των ΚΕΔΑΣΥ

4. Πότε η επανάληψη δεν προτείνεται;
Η έρευνα δείχνει ότι δεν βοηθά όταν η αιτία είναι:
• μικρή ηλικία μέσα στη σχολική χρονιά,
• ήπιες γλωσσικές ή συμπεριφορικές δυσκολίες,
• έλλειψη αυτοπεποίθησης,
• αρχική ντροπαλότητα,
• αναμενόμενη αναπτυξιακή διαφοροποίηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η στοχευμένη παρέμβαση έχει πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από την επανάληψη.

5. Ψυχολογικές επιπτώσεις που πρέπει να συνυπολογίζονται
Η παραμονή για δεύτερη χρονιά στο Νηπιαγωγείο μπορεί να προσφέρει σταθερότητα στο παιδί. Οι ειδικοί προτείνουν η απόφαση να λαμβάνεται πάντα με σεβασμό στην αυτοεικόνα του παιδιού και με σωστή καθοδήγηση των γονέων.

6. Συμπέρασμα: Η επανάληψη δεν είναι στόχος — είναι μία από τις πιθανές λύσεις. Η επανάληψη του Νηπιαγωγείου μπορεί να είναι ωφέλιμη, αλλά μόνο όταν εφαρμόζεται στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης και συνοδεύεται από εξατομικευμένο πλάνο παρέμβασης. Δεν αποτελεί «μαγική λύση», ούτε πρέπει να βασίζεται στον φόβο ή στην αβεβαιότητα. Με τη σωστή υποστήριξη, πολλά παιδιά μπορούν να κάνουν σημαντικά άλματα ανάπτυξης μέσα σε μία χρονιά χωρίς να χρειαστεί επανάληψη.

Η συζήτηση με ειδικούς και η επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση είναι ο πιο ασφαλής τρόπος για να ληφθεί η σωστή απόφαση για κάθε παιδί ξεχωριστά.